بررسی ارتباط سطح سرمی ویتامین D و کلسیم با پوسیدگی دندانی در کودکان 126 ساله

بررسی ارتباط سطح سرمی ویتامین D و کلسیم با پوسیدگی دندانی در کودکان 126 ساله

بررسی ارتباط سطح سرمی ویتامین D و کلسیم با پوسیدگی دندانی در کودکان 126 ساله
اصل مقاله

مقدمه

پوسیدگی دندانی شایعترین بیماری مزمن دوران کودکی است که باعث مشکلات جویدن،درد و کاهش کیفیت زندگی می شود و فاکتورهای متعددی از قبیل فاکتورهای فیزیکی، بیولوژیکی، محیطی و رفتاری بر آن موثر هستند. یکی از فاکتورهای بیولوژیکی موثر، ویتامینDمی باشد که باعث حفظ غلظت مناسب یون های کلسیم و فسفر در خون و در نتیجه مینرالیزاسیون نرمال استخوان و دندان ها می شود.(1)

ویتامینDبا تنظیم میزان کلسیم نقش مهمی درتشکیل مینا، عاج و استخوان دارد؛ چرا که آملوبلاست ها و ادنتوبلاست ها سلول های هدف برای فعالترین فرم ویتامینDمی باشند. کمبود ویتامینDدر طول دوره های تکامل دندانی می تواند منجر به نقص های تکاملی مثل هیپوپلازی مینا شده و ریسک فاکتوری برای پوسیدگی باشد.(2)

در ایران علی رغم تجویز مکمل های ویتامینDبرای نوزادان شیرخوار، کمبود ویتامینDبین کودکان شایع می باشد.(3)کمبود ویتامینDیکی از علل اصلی ریکتز نوزادان در اکثر کشورها می باشد. میزان ویتامینDو متابولیت های آن در شیر مادر کم می باشد و شرایط آب و هوایی و پوشش نیز از قرار گرفتن در معرض اشعه ماورا بنفش به میزان کافی جلوگیری می کند.(4)

زمانی که کمبود ویتامینDوجود دارد متابولیسم کلسیم تغییر یافته و بدن نمی تواند به درستی کلسیم جذب کند. با کاهش میزان کلسیم، هورمون پاراتیروئید (PTH) تحریک شده و باعث خارج شدن کلسیم از منابع اسکلتی می شود. علاوه بر این هورمون پاراتیروئید باعث تبدیل 25 هیدروکسی ویتامینD، به 25 و 1 دی هیدروکسی ویتامینDو در نتیجه افزایش جذب کلسیم از روده ها می شود. بنابراین ویتامینDدر حفظ سلامت دهان و تجمع املاح معدنی در استخوان ها و دندان ها نقش حیاتی ایفا می کند و از این طریق می تواند بر استعداد دندان به پوسیدگی موثر باشد.(5)

مطالعات محدودو با نتایج متناقض در زمینه ارتباط میزان ویتامینDو کلسیم با پوسیدگی دندانی در سنین متفاوت انجام شده است.به دلیل نتایج متناقض مطالعات در این زمینه و اهمیت پیشگیری از شروع و پیشرفت پوسیدگی دندانی برای سلامت دهان، این تحقیق با هدف یافتن ارتباط میان میزان ویتامینDو کلسیم با پوسیدگی در کودکان 12-6 ساله انجام شد.

مواد و روش ها

اینمطالعه توصیفی- تحلیلی با کد اخلاقIR.SBMU.RIDS.REC.1394.119به تائید کمیته اخلاق منطقه ای رسیده است. این مطالعه در بیمارستان مفید تهران به روش مقطعی بر روی 265 کودک 12-6 ساله سالم (ASA 1) یا با بیماری سیستمیک خفیف (ASA2) از تاریخ دی 1395 تا بهمن 1396 انجام گرفت.کودکان دارای بیماری متابولیک یا بیماری های پزشکی پیچیده و کودکان مبتلا به بیماری های گوارشی(6)، نارسایی مزمن کلیوی و بیماری های تنفسی(7)که موثر بر میزان ویتامینDمی باشند،طبق نظر پزشک فوق تخصص غدد کودکاناز مطالعه خارج شدند.پزشک بعد از معاینه کامل برای چکاپ، آزمایش ویتامینDو کلسیم تجویز نمود. تمام آزمایش ها به منظور یکسان سازی در یک آزمایشگاه اندازه گیری شد. هدف از انجام این تحقیق به والدین کودکان توضیح داده شد و رضایت نامه آگاهانه کتبی گرفته شد. میزانویتامینDبیشتر یا مساویng/ml30 و کمتر از 100 کافی، ویتامینDبیشتر یا مساوی 10 و کمتر ازng/ml30 ناکافی(Insufficient)، ویتامینDکمتر ازng/ml10 کم(Deficient)در نظر گرفته شد. کلسیم بیشتر یا مساویmg/dl7/8 کافی و کلسیم کمتر از این مقدار 7/8 کم(Deficient)در نظر گرفته شد.

سپس معاینه کلینیکی کودک برای ثبتdmft/DMFTتوسط رزیدنت دندانپزشکی کودکان انجام شد.

برای بررسی آماری از نرم افزارSPSSنسخه 18 در سطح معنی داری 05/0 برای تمام آزمون ها استفاده گردید. نرمال بودن داده ها با استفاده از آزمونKolmogrov-Smirnovمورد بررسی قرار گرفت. برای بررسی ارتباط میزان ویتامینDو کلسیم با شاخص های پوسیدگی دندانیبا توجه به عدم توزیع نرمال داده هااز روش نان پارامتریک
Mann-Whitney Uاستفاده شد.برای بررسی ارتباط بین جنس با کمبود کلسیم و ویتامینDنیز از آزمون
Chi Squareاستفاده شد.

یافته ها

از 265 نمونه بررسی شده، 83 نفر (3/31 درصد) مذکر و 182 نفر (7/68 درصد) مونث بودند. همان طور که از جدول 1 مشخص است، میانگینDMFT+dmftبا افزایش سن کاهش یافته و میانگین کلیDMFT+dmftمعادل 38/4 بود.


جدول 1 :میانگینdmft،DMFTو مجموع آنها به تفکیک گروه سنی

گروه سنی

شاخص آماری

dmft

DMFT

DMFT+dmft

8-6 سال

میانگین

تعداد

انحراف معیار

25/5

85

45/3

36/0

85

89/0

61/5

85

44/3

10-8 سال

میانگین

تعداد

انحراف معیار

33/3

94

65/2

82/0

94

33/1

15/4

94

10/3

12-10 سال

میانگین

تعداد

انحراف معیار

33/1

86

89/1

08/2

86

96/1

40/3

86

50/2

کل

میانگین

تعداد

انحراف معیار

30/3

265

15/3

08/1

265

62/1

38/4

265

16/3


برای بررسی ارتباط میان میزان کلسیم با شاخص های پوسیدگی دندانی با توجه به عدم توزیع نرمال شاخص های دندانی از روش نان پارامتریکMan-Whitney Uاستفاده شد.همان طور که از جدول 2 مشخص است 6/2 درصد افراد کمبود کلسیم داشتند و اختلاف آماری معنی داری از لحاظ شاخص های پوسیدگی دندانی بین دو گروه کودکان با کمبود کلسیم و کودکان با کلسیم کافی وجود نداشت. اگرچه همان طور که ملاحظه می شود افراد با کمبود کلسیم، شاخص دندانیDبالاتری از افراد با کلسیم کافی داشتند. البته این اختلاف از لحاظ آماری معنی دار نبود.

بررسی ارتباط میان میزان ویتامینDکودکان با شاخص های پوسیدگی دندانی به تفکیک گروه سنی در جدول 3 نشان داده شده است. برای مقایسه دو گروه از نظر شاخص های پوسیدگی دندانی با توجه به نرمال نبودن توزیع داده ها از آزمون نان پارامتریکMan-Whitney Uاستفاده شد. در این بررسی 5/70 درصد افراد 8-6 ساله، 9/61 درصد افراد 10-8 ساله و4/74 درصد افراد 12-10 ساله کمبود ویتامینDداشتند.

در اغلب موارد شاخص های پوسیدگی دندانی در گروه با ویتامینDکافی پایینتر از گروهبا کمبود و ناکافی بودن ویتامینDبود. اما این اختلاف از لحاظ آماری معنی دار نبود.در گروه سنی 8-6 ساله شاخص دندانیDدر گروه با کمبود و ناکافی بودن ویتامینDبه طرز معنی داری بالاتر از گروه با ویتامینDکافی بود (009/0=P). شاخص دندانیDMFTنیز در گروه با کمبود و ناکافی بودن ویتامینDبه طرز معنی داری بالاتر از گروه با ویتامینDکافی بود (03/0=P).

بهمنظور مقایسه دقیق تر گروه ها و ارزیابی اثر سن، ویتامینDو کلسیم بر شاخص های دندانی از مدل رگرسیونخطی استفاده شد که در این مدل ها نیز به صورت کلی ارتباط معنی دار آماری دیده نشد. البته در مورد شاخص دندانیdmftو متغیرهای سن و کلسیم بر میزان پوسیدگی(d)موثر بودند و ویتامینDموثر نبود.

در مورد شاخص هایDوDMFTبا کنترل متغیرهای سن و کلسیم ارتباط معنی داری بین ویتامینDبا شاخص هایDوDMFTمشاهده نشد.(جدول 4)


جدول 2 :شاخص های پوسیدگی دندانی بر حسب وضعیت کلسیم کودکان

شاخص های پوسیدگی

وضعیت کلسیم

میانگین

انحراف معیار

P-value

d

کمبود

43/2

158/4

423/0

کافی

33/2

872/2

dmft

کمبود

3

041/4

553/0

کافی

31/3

123/3

D

کمبود

14/2

34/2

067/0

کافی

75/0

21/1

DMFT

کمبود

14/2

34/2

171/0

کافی

05/1

59/1


 


جدول 3 :میانگین و انحراف معیار شاخص های پوسیدگی بر حسب گروه سنی و وضعیت ویتامینD

گروه سنی

وضعیت ویتامینD

d

dmft

D

DMFT

8-6 سال

کمبود+ناکافی

کافی

89/2±9/3

57/4±36/4

95/2±33/5

48/4±04/5

88/0±37/0

20/0±04/0

01/1±47/0

44/0±12/0

نتیجه آزمون من - ویتنی

645/0

765/0

009/0

031/0

10-8 سال

کمبود+ناکافی

کافی

67/2±53/2

32/2±89/1

73/2±46/3

59/2±17/3

25/1±79/0

95/0±54/0

51/1±98/0

97/0±60/0

نتیجه آزمون من - ویتنی

229/0

618/0

288/0

145/0

12-10 سال

کمبود+ناکافی

کافی

33/1±70/0

55/1±86/0

93/1±28/1

81/1±45/1

56/1±41/1

46/1±41/1

83/1±86/1

22/2±73/2

نتیجه آزمون من - ویتنی

668/0

706/0

994/0

110/0

کل

کمبود+ناکافی

کافی

69/2±3/2

32/3±4/2

04/3±2/3

38/3±4/2

31/1±8/0

15/1±6/0

59/1±09/1

7/1±04/1

نتیجه آزمون من - ویتنی

757/0

782/0

285/0

581/0


جدول 4 :نتایج مربوط به مدل رگرسیون خطی برای بررسی تاثیر متغیرهای سن،کلسیم و ویتامینDبرd, dmft, D, DMFT

متغیر وابسته

(شاخص پوسیدگی)

متغیر مستقل

ضریبB

انحراف استاندارد

ضریبBeta

آمار آزمونt

نتیجه آزمون

d

ویتامینD

007/0

007/0

056/0

03/1

30/0

کلسیم

06/0

029/0

113/0

10/2

03/0

سن

75/0-

08/0

473/0-

79/8-

001/0>

dmft

ویتامینD

01/0

008/0

071/0

35/1

176/0

کلسیم

06/0

031/0

104/0

99/1

047/0

سن

886/0-

091/0

512/0-

76/9-

001/0>

D

ویتامینD

00/0

003/0

008/0

14/0

88/0

کلسیم

01/0-

014/0

043/0-

74/0-

45/0

سن

24/0

040/0

347/0

98/5

001/0>

DMFT

ویتامینD

003/0

004/0

44/0

77/0

43/0

کلسیم

009/0-

01/0

03/0-

54/0-

58/0

سن

36/0

05/0

40/0

17/7

001/0>


بحث

این مطالعه به بررسی ارتباط میان میزان ویتامینDوکلسیم با پوسیدگی در 265 کودک 12-6 ساله پرداخت. نتایج به این صورت بود که 6/2 درصد افراد کمبود کلسیم و 67/68 درصد ویتامینDکم یا ناکافیداشتند. این میزان بیشتر از میزان کمبود ویتامینDدر مطالعات انجام شده در کشورهای دیگر بود به گونه ای که8/48 درصد افراد
16-7 ساله قطری(8)، 74/18 درصد کودکان 12-5 ساله در آمریکا(9)و 9/49 درصد کودکان 11-6 ساله در کانادا(10)کمبود ویتامینDداشتند. این اختلاف می تواند به دلیل تفاوت در طیف سنی نمونه های مورد بررسی، عادات غذایی، بهداشت دهانی متفاوت و استفاده از روش های پیشگیری از پوسیدگی باشد.

تجربه کلی پوسیدگی دندانی نیز بررسی شد به گونه ای که میانگینdmft+DMFTدر این مطالعه 38/4 بود. میانگینdmft+DMFTدر کودکان 11-6 ساله در کانادا 47/2 و در افراد 16-7 ساله قطری 29/4 بود. این اختلاف می تواند به دلیل تفاوت در رژیم غذایی، استفاده از آب آشامیدنی حاوی فلوراید و سایر منابع موضعی فلوراید و میزان رعایت بهداشت دهانی باشد.

علاوه بر این شواهد نشان می دهد که میانگین میزان ویتامینDگزارش شده در نوپاها و نوزادان خردسال مشابه است(11)و تفاوت محسوسی با کودکان دبستانی ندارد.(12)با دانستن این مسئله که میزان ویتامینDدر دوران کودکی تغییر چشمگیری ندارد می توان نتیجه گرفت که میزان فعلی ویتامینDکودکان نشاندهنده ی وضعیت ویتامینDدر گذشته (هنگام تشکیل دندان ها) می باشد.

اگرچه مطالعات قبلی نشان داده اند که ویتامینDدر پیشگیری از پوسیدگی نقش دارد. اما تحقیقات بسیار محدود و با نتایج متناقض در این زمینه انجام شده است و کسب اطلاعات بیشتر در این زمینه به دلیل شیوع بالای پوسیدگی در کودکان ضروری می باشد.

در این مطالعه در اغلب موارد شاخص های دندانی در گروه با ویتامینDکافی پایینتر از گروهبا کمبود و ناکافی بودن ویتامینDبود اما این اختلاف از لحاظ آماری معنی دار نبود. البته در گروه سنی 8-6 ساله شاخصDوDMFTدر گروهبا ویتامینDکم و ناکافی به طرز معنی داری بالاتر از گروه با ویتامینDکافی بود که این برخلاف نتیجه گیری مطالعه یBenerو همکاران(8)بود. در این مطالعه که بر روی افراد 16-7 ساله قطری انجام شد میان پوسیدگی دندانی و کمبود ویتامینDارتباط وجود داشت. این اختلاف می تواند با توجه به تفاوت طیف سنی بررسی شده در دو مطالعه توجیه شود به گونه ای که در مطالعه ما در 12-8 سالگی دندان های کانین و پرمولر دائمی به تازگی رویش یافته و احتمال پوسیدگی آنها کمتر بود، درحالی که در مطالعهBenerدر 16-12 سالگی احتمال پوسیدگی دندانی با توجه به اثر تجمعی زمان بیشتر بود. علاوه بر این با افزایش سن ممکن است میزان ویتامینDنیز دستخوش تغییراتی شود.

در مطالعه ای که توسطSchrothو همکاران(10)در کانادا بر روی کودکان 11-6 ساله انجام شد. برخلاف مطالعه ما ارتباط معنی داری میان میزان ویتامینDپایین تر سرم و پوسیدگی دندانی وجود داشت. این اختلاف می تواند به دلیل موقعیت متفاوت ایران و کانادا در عرض جغرافیایی و در نتیجه تفاوت در میزان قرارگیری در معرض نور خورشید وهمچنین وضعیت دندانی بهتر در مطالعه کانادا (میانگینdmft+DMFTمعادل 47/2) در مقایسه با مطالعه ما (میانگینdmft+DMFTمعادل 38/4) باشد.

در مطالعه ای که توسطHerzogو همکاران(9)در ایالات متحده بر کودکان 12-5 ساله انجام شد مانند مطالعه ما نتیجه گیری شد که ارتباطی میان میزان ویتامینDو پوسیدگی دندانی وجود ندارد.

در مطالعاتی که توسطSchrothو همکاران(13و2)وBrownو همکاران(14)در مورد ارتباط میزان ویتامینDو کلسیمو پوسیدگی دندانی انجام شد، برخلاف مطالعه ما، میان پوسیدگی دندانی با میزان ویتامینDو کلسیمارتباط وجود داشت به گونه ای که کودکان با پوسیدگی زودرس دوران کودکی(S-ECC)ویتامینD، کلسیمو آلبومین کمتر وPTHبالاتری داشتند. اختلاف می تواند به این دلیل باشد که کودکان باS-ECCممکن است از درد دندانی رنج ببرند که عادات تغذیه ای روزانه آنها را تحت تاثیر قرار داده باشد و باعث اجتناب این کودکان از مصرف غذا شود، به گونه ای که کودکان با پوسیدگی زودرس دوران کودکی وضعیت تغذیه ای نسبتاً ضعیفی در مقایسه با گروه کنترل فاقد پوسیدگی داشتند و این مسئله می تواند بر میزان ویتامینD، کلسیم، آلبومین وPTHتاثیرگذار باشد.

مطالعه ای که توسطDuddingو همکاران(15)در جنوب غرب انگلستان در این زمینه انجام شد نیز همانند مطالعه ما ارتباطی میان میزان ویتامینDو پوسیدگی دوران کودکی نیافت.

نتیجه گیری

نتایج این مطالعه نشان داد که به صورت کلی در جمعیت مورد مطالعه ما، میان میزان کلسیم و ویتامینDبا پوسیدگی دندانی در کودکان 12-6 ساله ارتباطی وجود نداشت.

تشکر و قدردانی

مطالعه حاضر مستخرج از پایان نامه تخصصی دکتر سیده هدیه دانشور با شماره 794 و کد اخلاقIR.SBMU.RIDS.REC.1394.119در دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی می باشد. از زحمات خانم دکتر مرجان شکیبا پزشک فوق تخصص غدد کودکان بیمارستان مفید قدردانی می شود.

مراجع
1.Tanaka k, Hitsumoto S, Miyake Y, Okubo H, Sasaki S, Miyatake N, et al. Higher vitamin D intake during pregnancy is associated with reduced risk of dental caries in young Japanese children. Ann Epidemiol 2015; 25(8):620-5.
2.Schroth RJ, Levi JA, Sellers EA, Friel J, Kliewe E, Moffatt ME. Vitamin D status of children with severe early childhood caries: a case-control study. BMC Pediatr 2013; 13:174.
3.Saki F, OmraniGR, Pouralborz Y, Dabbaghmanesh MH. Vitamin D deficiency and its associated risk factors in children with type 1 diabetes mellitus in southern Iran. Int J Diabetes Dev Ctries 2017; 37(1):78-84.
4.Pettifor JM. Nutritional rickets: deficiency of vitamin D, calcium, or both? Am J Clin Nutr 2004; 80(6 Suppl):1725S-9S.
5.Phinney KW, Bedner M, Tai SS, Vamathevan VV, Sander LC, Sharpless KE, et al. Development and certification of a standard reference material for vitamin D metabolites in human serum. Anal Chem 2012; 84(2):956-62.
6.Lukaszuk JM, Luebbers PE. 25(OH) D status: effect of D3 supplement. Obes Sci Pract 2017; 3(1):99-105.
7.Ariganjoye R. Pediatric Hypovitaminosis D: molecular perspectives and clinical implications. Glob Pediatr Health 2017; 4:2333794X16685504.
8.Bener A, Al Darwish M, Hoffmann GF. Vitamin D deficiency and risk of dental caries among young children: a public health problem. Indian J Oral Sci 2013; 4(2):75-82.
9.Herzog K, Scott JM, Hujoe P, Seminario AL. Association of vitamin D and dental caries in children. J Am Dent Assoc 2016; 147(6):413-20.
10.Schroth RJ, Rabbani R, Loewen G, Moffatt ME. Vitamin D and dental caries in children. J Dent Res 2016; 95(2):173-9.
11.Lichtenstein P, Specker BL, Tsang RC, Mimouni F, Gormley C. Calcium-regulating hormones and minerals from birth to 18 months of age: a cross-sectional study. I. Effects of sex, race, age, season, and diet on vitamin D status. Pediatrics 1986; 77(6):883-90.
12.Houghton LA, Szymlek-Gay EA, Gray AR, Ferguson EL, Deng X, Heath AL. Predictors of vitamin D status and its association with parathyroid hormone in young New Zealand children. Am J Clin Nutr 2010; 92(1):69-76.
13.SchrothRJ, Jeal NS, Kliewer E, Sellers AC. The relationship between vitamin D and severe early childhood caries: a pilot study. Int J Vitam Nutr Res 2012; 82(1):53-62.
14.Brown T, Creed S, Alexander S, Barnard K, BridgesN, Hancock M. Vitamin D deficiency in children with dental caries-a prevalence study. Arch Dis Child 2012; 97(Suppl 1):A103.
15.Dudding T, Thomas SJ, Duncan K, Lawlor DA, Timpson NJ. Re-examining the association between vitamin D and childhood caries. PLoS One 2015; 10(12):e0143769.

ارسال نظر